ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1533
سفرنامه شاردن ( فارسى )
به مناسبت ياد كردهام كه عمارت به معنى جايگاه و خانهء تفريح و خوشى ، و بهشت نام آسمان دهم است از اين رو مىتوان آن را تالار فردوس ناميد . اين تالار كه قطرش شصت پاست به شكلى نامنظم ساخته شده ، و هفت گوشه يا هفت پهلو دارد ، و ضلع آخر پهنتر از ديگر پهلوهاست . بالا و ميان تالار گنبدى است به ارتفاع تقريبى شانزده تا هجده تواز كه بر روى طاقهاى هلال شكلى كه عدّهء آنها برابر اضلاع و زواياى تالار است ، قرار دارد . سراسر سقف از خاتم كاريهاى بسيار ظريف و زيبا پوشيده شده ، و جرزها و ستونها چنان ساخته شده كه دالانها و غلام گردشيهاى زياد در آن در وجود آمده است . ميان دهليزها و راهروها افزون بر صد جاى كوچك كه هر يك به نوبهء خود بديعترين ، زيباترين و شگفتانگيزترين مكانهاست ، وجود دارد . بر هر يك اين محلها از روزنه نور نيمرنگى كه متناسب با جاى تفريح و شادى است به درون مىتابد . همهء اين جايگاهها از جهت حجم و شكل و سبك ساختمان ، و شيوه و وسيلهء تزيينات با هم متفاوتند ، و در هر يك چيزى جداگانه است . در برخى چند بخارى گوناگون ، و در بعضى حوضها و فوارههايى است كه آب از درون لولههايى كه ميان طاقها تعبيه شده بدانها جريان مىيابد . اين تالارها لابيرنت را مىماند ، زيرا مخصوصا در طبقهء دوم پلهها چنان مخفى و تو در تو ساخته شده كه بيرون شدن از آن دشوار است . ديوارهاى تالار از كف تا ارتفاع دو پا همه جا از سنگ يشم پوشيده شده ، طارميها چوبى و زرنگار ، چهار چوبها و شبكههاى درها سيمين ، و جامها از بلور يا شيشههاى رنگارنگ است . اما دربارهء تزيينات قسمتهاى مختلف اين تالار وصفى جامع و كامل نمىتوان كرد . زيرا چندان شكوه و زيبندگى و ظرافت و فريبندگى در آن جمع آمده كه به شرح درنمىآيد . نقاشيهاى اين تالار كه بيشتر آنها تصاوير زنان زيبا و برهنه است هوسانگيز و هوش رباست . بر بسيارى از ديوارها آينههاى مشبّكى نصب شده ، همچنين اتاقهاى كوچكى دارد كه سراسر ديوارها و سقف آن از آينه پوشيده شده است . اثاثهء اتاقها همه از بهترين و گرانبهاترين انواع آنهاست ، و همگى شهوتانگيزند . بعضى اتاقها چندان كوچكند كه بيش از يك نهالى در آن نمىتوان گسترد . در مشرق زمين جامهء خواب را روى زمين پهن مىكنند ، و تخت خواب ندارند ، و من با شگفتى تمام رختخوابى ديدم كه تنها لحافش افزون بر دو هزار اكو مىارزيد . زيرا براى سبكى و گرمى آن را از پوست سمور درست كرده بودند . به من گفتند كه شاه نهاليهاى بسيار دارد كه رويهء